PDF 

Upadek radzieckich wpływów w Europie - „jesień narodów”

 

Odrodzenie się ruchów wyzwoleńczych i upadek wpływów w rosyjskich państwach satelickich było stymulowane przez kilka przyczyn. Słabość gospodarki centralnie planowanej, brak artykułów codziennego użytku, wszechobecna cenzura to tylko niektóre z nich. Ponadto sam przewodniczący ZSRR Michaił Gorbaczow swym działaniami zachęcał do podjęcia działań demokratyzacyjnych. W sierpniu 1975 r. na konwencji KBWE w Helsinkach podpisano Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie. W ramach tzw. III koszyka ZSRR i „jego sojusznicy” zobowiązali się do respektowania wolności słowa, prawa zgromadzeń itd. Był to silny argument, na który zaczęli powoływać się przedstawiciele opozycji w krajach satelickich.
 

Upadek wpływów radzieckich na Węgrzech

Od 1956 roku przewodniczącym Węgier pozostawał Janusz Kadar. Kraj ten nazywany był „najbogatszym barakiem w obozie”. Miała na to wpływ polityka zakładająca powolne reformy poprzez zaciąganie kredytów z zachodu. W związku z ruchem demokratyzacyjnym w 1989 r. opozycja stworzyła Węgierską Partię Robotniczą. Rehabilitowała ona zabitego w 1956 r. Ferena Nagya’a, organizowała manifestacje patriotyczne etc. W związku z odejściem przewodniczącego przeprowadzono wolne wybory parlamentarne (marzec 1990 r.) oraz prezydenckie (maj 1990 r.). Sukces odniosła demokratyczna opozycja, a pierwszym prezydentem został Arpad Gőncz.
 

Upadek wpływów radzieckich w NRD

W związku z naciskiem Gorbaczowa rządzący w NRD Erich Hoonecker zmuszony był odejść od drastycznych metod (utrzymywanie w gotowości służb bezpieczeństwa - Stasi, tłumienie rozruchów itp.) utrzymywania „harmonii”. W dniu 18 października 1989 r. został zmuszony do rezygnacji. Pod wpływem powszechnej euforii, wywołanej m.in. demokratyzacją w państwach ościennych, zburzono znienawidzony mur berliński (listopad 1989 r.) W dniu 13 listopada premierem został działacz SED - Hans Modrow. Z pomocą elektoratu Helmuta Kohla z RFN rozpoczął propagowanie haseł zjednoczenia Niemiec, a w grudniu 1989 r. doprowadził do tzw. „niemieckiego okrągłego stołu”. W wyniku porozumień zarządzono, iż wolne wybory odbędą się w marcu 1990 r.
 

Upadek wpływów radzieckich w Czechosłowacji

Od lat 70’ na terenie Czechosłowacji aktywnie działała demokratyczna opozycja Karta 77 z Vaclavem Havlem na czele. Swą działalność wzmocnił również Kościół katolicki. W sierpniu 1989 r. w czasie jednej z demonstracji, w rocznicę samobójstwa Jana Palacha, śmierć poniosło dwóch jej uczestników. Wywołało to powszechne poruszenie, które przeniosło się na plan strajku generalnego (listopad 1989 r.) Zmusił on rząd do oddania władzy i konieczności przeprowadzenia wolnych wyborów. Wydarzenia te przeszły do historii pod nazwą aksamitnej rewolucji. Pod koniec grudnia 1989 r. nowym prezydentem został Vaclav Havel.
 

Upadek wpływów radzieckich w Bułgarii

Na przełomie lat 1954 - 1989r władzę w Bułgarii sprawował Teodor Żiwkow. Stosunkowo słaba, bułgarska opozycja zdołała jednak wygrać wybory prezydenckie w 1990 r. oraz parlamentarne w październiku 1991 r. Nowym prezydentem został Żelju Żelew, a premierem Filip Dymitrow. Żiwkow został postawiony przed sądem i skazany za korupcję na 3 lata więzienia.
 

Upadek wpływów radzieckich w Rumunii

W Rumunii proces demokratyzacji miał niezwykle krwawy przebieg. Od 1965 r. władzę w tym kraju sprawował Nicolae Ceausescu. Jego kierunek polityki odbiegał nieco od tego, który prezentowała Moskwa. Utrzymywał on stosunki z RFN i Izraelem, a w 1968 r. odmówił interwencji w Czechosłowacji. W latach 80’ dzięki drakońskim oszczędnościom w całym kraju udało się jednak uwolnić państwo od ciążących nań kredytów. Prześladował on jednak liczną mniejszość węgierską. W grudniu 1989 r. przeciwko protestującym w obronie aresztowanego pastora kalwińskiego - Laszlo Tőkesa rozkazał użyć broni palnej. W ciągu trzech dni rozpętała się rewolucja. Ceausescu został schwytany a następnie stracony po groteskowym procesie. Aby zaprowadzić spokój w kraju rychło powstał Komitet Ocalenia Narodowego na czele z Ionem Iliescu. W maju 1990 r. został on wybrany na prezydenta. Kraj ten długo jeszcze borykał się z falą strajków napędzanych przez górników. Problem zadłużenia i inflacji długo pozostał nierozwiązany.
 

Upadek wpływów radzieckich w Albanii

W latach 1944-1985 w Albanii władzę dzierżył Enver Hodża. Był to jedyny europejski sojusznik dyktatora Chin - Mao Zedonga. W okresie jesieni ludów, oddał on dobrowolnie władzę w związku z ogólnonarodowymi rozruchami. Odwrotnie jednak niż w innych krajach Bloku, legalnie działająca Partia Demokratyczna przegrała wolne wybory z ugrupowaniami post- komunistycznymi. W kraju dominował chaos, a policja nie radziła sobie z narastającym bandytyzmem. Sytuacja ustabilizowała się po roku 1992, kiedy to władze objęła Partia Demokratyczna, a prezydentem został Sali Berisha. Skrupulatnie przeprowadził on lustrację rozliczając poprzedników. Albania, dzięki wsparciu Włoch, opanowała gospodarczą recesję i weszła na drogę zrównoważonego rozwoju.

 
Wszelkie prawa zastrzeżone © EduGlob ul.Okulickiego 8/8 03-984 Warszawa