PDF 

Stosunki ZSRR - USA - zimna wojna

Historia bliższych stosunków ZSRR i USA została zapoczątkowana zasadniczo przez walkę ze wspólnym przeciwnikiem (od 1941 r. III Rzesza) w czasie II wojny światowej. Pierwszy z podmiotów prawa międzynarodowego powstał w 1922 r. na podstawie decyzji Włodzimierza Lenina. Pierwotnie, ten socjalistyczny przywódca zamierzał bowiem dążyć do przeprowadzenia ogólnoświatowej rewolucji socjalistycznej. W wyniku klęsk rewolucji robotniczych w Niemczech oraz na Węgrzech, a następnie klęsce wyprawy przeciwko II Rzeczpospolitej Polskiej, proklamował on powstanie ZSRR. Idea wdrożenia przewodniej idei pozostała jednak żywa. Była również kontynuowana przez spadkobiercę Lenina - Józefa Stalina. Ten sprytny, przebiegły, ale i bezwzględny przywódca, wypierając hitlerowców z Europy wschodniej wciągnął kraje tegoż obszaru w strefę wpływów Rosji radzieckiej. Po 1945 r. satelitami Rosji były zatem: Polska, Węgry, Bułgaria, Albania, Czechosłowacja, Rumunia, NRD, strefa okupacyjna w Austrii

Oprócz Rosji w skład ZSRR wchodziły dzisiejsze państwa: Białoruś, Ukraina, Litwa, Łotwa, Estonia Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Kazachstan, Kirgistan, Mołdawia, Tadżykistan, Turkmenistan i Uzbekistan.

USA było za to jednym z bogatszych i bardziej rozwiniętych krajów na świecie. Powstałe w 1776 r., wzbogaciło się na dostawie broni do Europy w czasie I wojny światowej. Po II wojnie światowej, Stany Zjednoczone stały się mocarstwem jądrowym, które w sierpniu 1945 r., zrzuciło dwie bomby atomowe na japońskie miasta Hiroszimę i Nagasaki. W związku z zagrożeniem III wojną światową oraz ekspansją ideologiczną komunizmu - USA stało się głównym oponentem ZSRR na świecie.
 

Zimna Wojna

Okres zimnej wojny można zdefiniować jako stan wrogości i rywalizacji pomiędzy USA i ZSRR i ich sojusznikami od 1947 r. do II połowy lat 80’. Przejawiał się on stosowaniem metod politycznych i propagandowych bez bezpośredniego użycia sił, ale z zaangażowaniem się w liczne konflikty m.in. w Afryce i Azji. Jej bezpośrednią przyczyną była doktryna Trumana - pogląd dotyczący amerykańskiego poparcia dla narodów borykającymi się z presją zewnętrzną lub wewnętrzną. Presja ta miała być zamachem na wolność narodów i utożsamiana była z widmem rewolucji robotniczej. Zimna wojna często kojarzona jest z terminem tzw. żelaznej kurtyny. Było to określenie porządku powojennego, użyte przez premiera Wielkiej Brytania - Winstona Churchila na przemówieniu w amerykańskim mieście Fulton w 1946 r.

Od Szczecina nad Bałtykiem do Triestu nad Adriatykiem zapadła żelazna kurtyna dzieląc nasz Kontynent. Poza tą linią pozostały stolice tego, co dawniej było Europą Środkową i Wschodnią. Warszawa, Berlin, Praga, Wiedeń, Budapeszt, Belgrad, Bukareszt i Sofia, wszystkie te miasta i wszyscy ich mieszkańcy leżą w czymś, co trzeba nazwać strefą sowiecką, są one wszystkie poddane, w takiej czy innej formie, wpływowi sowieckiemu, ale także - w wysokiej i rosnącej mierze - kontroli ze strony Moskwy.

Do pierwszych konfliktów pomiędzy mocarstwami doszło w latach 1945-1946 w związku z ekspansją ZSRR na Iran i Turcję. USA wspierało również siły rojalistyczne w Grecji przeciwko socjalistycznej partyzantce. W 1947 r. kraje satelickie pod naciskiem Moskwy odrzuciły plan Marshalla. Miała być to bezzwrotna pomoc amerykańska dla krajów Europy na odbudowę zniszczeń i podniesienie niskiego poziomu życia, spowodowanych konfliktem w latach 1939-1945. Z propozycji skorzystały najbardziej Wielka Brytania, Francja i RFN. Nacisk Stalina był kolejnym przykładem na potwierdzenie tezy, iż chce on utrzymać pozycję dominującą w regionie. Odpowiedzią na plan amerykańskiego sekretarza stanu była deklaracja ZSRR złożona w Szklarskiej Porębie w 1947 r. Przedstawiciele europejskich partii komunistycznych powołali wówczas do życia Kominform, który zastąpił wcześniejsza międzynarodówkę komunistyczną (Kominter). Państwa należące do tej organizacji międzynarodowej mogły liczyć na materialną pomoc ZSRR oraz wojskowe poparcie w razie konfliktu z zachodnimi imperialistami. Obietnica ta została odebrana jako groźna i aby nie dopuścić do dalszych zdobyczy terytorialnych na Starym kontynencie w 1949 r. z inicjatywy USA wiele państw Europy zachodniej oraz Kanada powołały do życia NATO (Pakt północnoatlantycki). Z czasem dołączyły doń: Turcja (1952), RFN (1955) i Hiszpania (1982). W odpowiedzi na to ZSRR doprowadziło do powstania Układu Warszawskiego w 1955 r. W skład drugiego układu wojskowego weszły wszystkie republiki ZSRR oraz jego satelici. Ponadto od 1949 r. Moskwa była już w posiadaniu broni jądrowej.

Co się tyczy przykładów konfliktów na świecie, w które uwikłane były dwa bloki militarne, to warto wspomnieć o wymienianych już konfliktach na kontynencie azjatyckim (np. na półwyspie koreańskim), na Bliskim wschodzie (Izrael, Afganistan) oraz w Afryce (Mozambik, Angola). ZSSR wspierał również przewrót wojskowy na Kubie w 1959 r. oraz zaangażowany był w tzw. kryzys kubański z 1961 r. W odpowiedzi na rozmieszczenie rakiet średniego zasięgu na terytorium Turcji - Rosja zareagowała umieszczeniem podobnej instalacji na Kubie. Kryzys został zażegany dzięki porozumieniu prezydenta Johna Kennedy’iego oraz przywódcy Nikity Chruszczowa.

 
Wszelkie prawa zastrzeżone © EduGlob ul.Okulickiego 8/8 03-984 Warszawa