PDF 

Rozpad ZSRR

Przyczyny rozpadu ZSRR

Na początku lat 70’, wyczerpane ustrojem komunistycznym, ZSRR nadal starało się utrzymać pozycję mocarstwa. Mieszając się w lokalne konflikty (Mozambik, Nigeria etc.) nadal posiadało status głównego oponenta USA. W związku z tym na początku lat 80’ nowy prezydent Stanów Zjednoczonych – Ronald Reagan zainicjował kolejną falę wyścigu zbrojeń. Sukcesem USA był m.in. program SDI (tzw. wojen gwiezdnych). Ruch ten, który pozostał nieodczuwalny z „podatkowego” punktu widzenia przez mieszkańców Ameryki całkowicie pogrążył Rosję radziecką. Kolejne inwestycje spowodowały spadek cen złota i ropy naftowej z tegoż kraju. Ponadto z problemami borykała się sama rządząca Komunistyczna Parta Związku Radzieckiego. W związku z wysoką średnią wieku i ogromnie rozbudowanym aparatem urzędniczym był to twór niepostępowy i nieskuteczny w działaniach. Sytuacja nie uległa zmianie po przejęciu władzy przez przewodniczącego Leonida Breżniewa. Klęską okazało się przywrócenie nieefektywnego systemu nakazowo-  rozdzielczego. Kwitła korupcja i nepotyzm. Sam Breżniew uznawany był za miernego polityka, który nie rozumiał własnych przemówień. Po jego śmierci władzę przejął Juri Andropow - szef KGB, a od 1984 r. funkcję tą pełnił Konstantyn Czernienko. Dopiero kolejny przewodniczący - Michaił Gorbaczow zapowiedział przeprowadzenie reform. Miały temu służyć dwa działania zwane: głasnost i pierestrojka. Głasnost zapowiadał częściowe zniesienie cenzury i odtajnienie historycznych faktów ZSRR. Pierestrojka miała za zadanie przebudowę systemu gospodarczego. Aby walczyć z plagą alkoholizmu wprowadzono monopol na produkty przemysłu spirytusowego. Miało to jednak negatywny wpływ na sytuację budżetową państwa, odcinając je od istotnego źródła dochodu. Dodatkowo w kwietniu 1986 r. doszło do wybuchu elektrowni atomowej w Czarnobylu. Udowodnione niedbalstwo i chęć ukrycia tego faktu przez Partię doprowadziło do podkopania prestiżu państwa. Michaił Gorbaczow podejmował jednak celne decyzje polityczne. Wyprowadził wojska z Afganistanu, zaprzestał popierania ruchów rewolucyjnych na świecie, zrezygnował z doktryny Breżniewa oraz często gościł na Zachodzie.
 

Rozpad ZSRR

Z czasem na obszarze Republiki sowieckiej pojawiły się ruchy separatystyczne. Z największą siłą zaczęły narastać na obszarze republik nadbałtyckich. W 1987 r. powstał Litewski Ruch Na Rzecz Przebudowy Sajudis. Żądano przywrócenie flagi, herbu i litewskiego języka urzędowego oraz uznanie dominacji Kościoła katolickiego. Kiedy w 1990 r. Litwa ogłosiła niepodległość, Moskwa zarządziła blokadę krajów nadbałtyckich. Wstrzymano dostawy ropy, gazu, energii elektrycznej, części maszyn etc. W skutek gwałtownego spadku poziomu życia mieszkańców Litwa odeszła od pomysłu separacji. Jednak już w styczniu 1991 r. hasła odżyły. W związku z budową barykad i deklaracją zbrojnego oporu wojska radzieckie opuściły koszary. W starciach zginęło ok. 13 cywili. Akt ten potępił nawet Michaił Gorbaczow. W skutek dalszych działań Litwa uzyskała niepodległość, a uznana przez USA szybko stała się członkiem ONZ. Było to tylko preludium do rozpadu struktur ZSRR. Do rozruchów doszło również na południu chylącego się ku upadkowi mocarstwa (konflikt Ormian i Azerów). Z dnia 18 na 19 stycznia doszło do próby puczu wojskowego i odsunięcia Gorbaczowa od władzy. Zdecydowana postawa prezydenta Rosji Borysa Jelcyna sprawiła, że nie udało się zatrzymać rozkładu. Jelcyn zdelegalizował KPZR, a w sierpniu 1991 r. w skutek spotkania III polityków: Leonida Krawczuka z Ukrainy, Stanisława Szuzkiewicza z Białorusi i Borysa Jelcyna z Rosji zdecydowano o rozwiązaniu ZSRR i utworzeniu na to miejsce Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP). W tym samym roku przestał istnieć Układ Warszawski. Do 25 grudnia 1991 r. większość republik ogłosiła niepodległość toteż uznaje się tą datę za oficjalny koniec ZSRR. Jednak jeszcze przez dłuższy czas byłe państwa Bloku Wschodniego borykały się z problemami wzrostu przestępczości, braku kultury politycznej i dostosowaniem gospodarki do warunków rynku wolnokonkurencyjnego.

 
Wszelkie prawa zastrzeżone © EduGlob ul.Okulickiego 8/8 03-984 Warszawa