PDF 

Konflikty na obszarze byłego ZSRR i państw komunistycznych

 

Zanim przedmiotowo zajmę się omówieniem przykładów konfliktów na obszarze byłego ZSRR trzeba by się zastanowić nad jednym, kluczowym zagadnieniem. Chodzi tu mianowicie o wspólne podłoże, wspólne przyczyny występowania niesnasek. Na wstępie warto zauważyć, iż w Związku Socjalistycznego tłamszony był problem konfliktów nacji. Komunizm zakładał bowiem odrzucenie kryterium podziału według narodowości zakładając solidarność klasy robotniczej z całego świata. Co więcej, zwaśnione nacje nie miały możliwości rozwiązania swych problemów, choćby w drodze walki zbrojnej. W ten sposób podziały rosły i wybuchły z wielką siłą po roku 1991. Problemom sprzyjał również kryzys gospodarczy w nowych krajach, które borykając się z problemem transformacji ustroju gospodarczego, marginalizowały problemy mniejszości etnicznych etc. Sama Rosja, aby zapewnić sobie pozycję hegemona w regionie również sprzyjała podziałom.
 

Konflikty w Górnym Karabachu

Po odzyskaniu suwerenności przez Azerbejdżan i Armenię odżył konflikt o Górny Karabach. Była to ormiańska enklawa na terenie Azerbejdżanu. Warto wspomnieć, że dwie nacje od lat pozostawały ze sobą we wrogich stosunkach. Można w tym miejscu wspomnieć o niechlubnych wydarzeniach z lat 1915-1916, kiedy to Azarowie wraz z armią turecką dokonali masowych mordów na wrogiej nacji. Dane sugerują, że śmierć poniosło wówczas do 1,5 mln ludzi. Po interwencji Armii Czerwonej w 1990 r. chwilowo ustały ruchy separatystyczne Ormian na tym terenie. Jednakże jeszcze w tym samym roku Armenia dokonując niespodziewanej ofensywy zajęła region. W 1994 r. doszło do podpisania układu, w wyniku, którego Górny Karabach pozostał autonomią i jest rządzony przez lokalnych Ormian. Stacjonują tam jednak siły ONZ zapewniając bezpieczeństwo miejscowej ludności. Dziś Górny Karabach ma status nieuznawanego, demokratycznego państwa.
 

Konflikty w Gruzji

Gruzja to kraj leżący na Kaukazie Południowym. Składa się z trzech okręgów: Adżarii, Abchazji i Osetii Południowej. Po 1992 r. krajem tym rządził żelazną ręką Edward Szwardnadze. W wyniku tzw. różanej rewolucji stracił on władzę w 2003 r., a jego urząd przejął Michaił. Saakashvili. Ponadto ten biedny kraj borykał się z problemami regionalnymi. W latach 1991-1992 doszło do walk na terenie Osetii Płn., która stanowiąc część terytorium Rosji, pragnęła połączyć się z Osetią Płd. W Abrudży, która zamieszkana jest przez ponad 100 tys. muzułmanów, pełna władza Gruzji została przywrócona dopiero w 2004 r. Do dziś okręg ten cieszy się szeroką autonomią. Abchazja stanowi od 1994 r. strefę buforową pomiędzy Gruzją, a Rosją i stacjonują w niej liczne jednostki spadkobierczyni ZSRR. Ponadto w listopadzie 2007 r. światem wstrząsnęła wiadomość o wprowadzeniu przez prezydenta stanu wyjątkowego w Gruzji. Miało to związek z licznymi strajkami, których uczestnicy oskarżali Saakashvili’ego o zapędy autorytarne. Pod naciskiem rodaków rozpisał on nowe wybory, które odbyły się w styczniu 2008 r. Prezydentem powtórnie został wybrany Saakashvili. W sierpniu 2008 r. wybuchła wojna gruzińsko - rosyjska w związku z nasileniem tendencji separatystycznych wyżej wymienionych regionów. Rosja szybo rozbiła siły gruzińskie i przeszła do okupacji części terytorium. Ruch ten został powszechnie skrytykowany na arenie międzynarodowej.
 

Konflikty w Czeczenii

Czeczenia to rosyjskie określenie obszaru położonego na Północnym Kaukazie. Sami mieszkańcy tej autonomii nazywają siebie Iczkerami. Jest to ludność niemal w całości wyznania islamskiego. Po drugiej wojnie światowej, za współpracę z hitlerowskimi Niemcami wielu przedstawicieli tej nacji zostało zesłanych na Syberię. Przez cały okres po 1945 r. kraina egzystowała pod nazwą Czeczeńsko-Inguska Republika Autonomiczna w ramach ZSRR. Niezmiennie żywe były w niej tendencje separatystyczne. W latach 80’ XX wieku nastąpiło ożywienie tradycji i kultury narodowej. Po rozpadzie Związku w 1991 r. władzę w Czeczenii przejął prezydent Dżohar Dudajew. W związku z odmową podpisania nowej umowy federacyjnej w grudniu 1994 r. wybuchła tzw. I wojna czeczeńska. Kiedy w 1995 r. wojska rosyjskie zdobyły stolicę państwa - Grozne, siły Iczkerów przeszły do działań partyzanckich. W 1995 r. dokonały m.in. głośnego ataku na szpital w Budiondwsku. W związku z niepopularnością i kosztownością wojny, Borys Jelcyn szukając elektoratów wśród przeciwników wojny doprowadził do zawarcia porozumienia w Chasawjurcie (1996 r.), które zakładało ustalenie statusu republiki po 5 latach. W tym czasie nowym prezydentem kraju został Asłan Maschadow. Nie zatrzymało to jednak ruchów narodowowyzwoleńczych. Na terenie kraju zaczęła działać organizacja terrorystyczna prowadzona przez Szamila Basajewa. W związku z agresją jego grup w Dagestanie doszło do kolejnej interwencji armii rosyjskiej. W ten sposób rozpoczęła się II wojna czeczeńska, która oficjalnie trwała do 2004 r. Do dziś jednak aktywne pozostają siły terrorystów, które dokonują aktów dywersyjnych. Do bardziej głośnych należą: atak na Metro w Moskwie (40 ofiar śmiertelnych), atak na Teatr w Moskwie w 2002 r. (170 zmarłych) oraz bulwersujący atak na szkołę w Biesłanie we wrześniu 2004 r. (350 ofiar - w większości dzieci). Szamil Salmanowicz Basajew został zabity przez wojska rosyjskie w lipcu 2006 r.
 

Konflikty w Republice Naddniestrzańskiej

Republika Naddniestrzańska to nazwa nieuznawanego na arenie międzynarodowej państwa powstałego z oderwania się części Mołdawii, usytuowane pomiędzy Dniestrem a Prutem. Samodzielny status utrzymuje ona od 1990 r., a jego niezmienność gwarantuje obecność armii rosyjskiej, kraju, który jako jeden z nielicznych uznaje ten twór polityczny. Obecnie prezydentem kraju jest Igor Smirnow.
 

Konflikty na Krymie

Krym to historyczna kraina zamieszkała przez Tatarów w Średniowieczu, a w XVIII wieku włączona do terytorium Carskiej Rosji. Na znak przyjaźni pomiędzy narodami w 1954 r. teren ten został oficjalnie włączony do Ukraińskiej Republiki Sowieckiej. Kiedy Ukraina odzyskała niepodległość na Krymie rozkwitły tendencje separatystyczne rosyjsko - języcznej mniejszości. W 1997 r. doszło do porozumienia pomiędzy Ukrainą, a Rosją zakładając utrzymanie statusu quo w kwestii przynależności Krymu, ale rozciągniecie nań szerokiej autonomii. Mieszkańcy Krymu odegrali dużą rolę po tzw. pomarańczowej rewolucji na Ukrainie wspierając pro- rosyjskiego Wiktora Janukowycza.
 

Konflikty w Tadżykistanie

Tuż po odzyskaniu niepodległości wskutek powszechnego niezadowolenia społecznego z funkcji prezydenta zrezygnował Rachmon Nabijew. Jego następca Emomali Rachmonow rozpoczął wojnę domową z młodymi organizacjami islamskimi chcącymi przejąć władzę w kraju. Wyszedł z tego obronną ręką dzięki wsparciu Wspólnoty Niepodległych Państw. Balansując pomiędzy popieraniem Rosji (kazus budowy baz), a USA (sprzymierzeniec w wojnie z Afganistanem) Tadżykistan wyszedł z kredytowego dołka, a jego sytuacja polityczno-społeczna pozostaje stabilna.
 

Konflikty w Czechosłowacji

Po burzliwych dokonaniach związanych z odzyskaniem niepodległości w nacji Słowaków obudziły się tendencje separatystyczne. Liderem ugrupowań zmierzających do odłączenia Słowacji był Vladimir Meciar. Z czasem otrzymał on poparcie premiera (a od 2002 r. prezydenta) Vaclava Klausa. 1 stycznia 1993 r. powstały dwa suwerenne państwa: Republika Czeska i Republika Słowacka. Wydarzenie to zważywszy na brak rozruchów i bezkrwawy kompromis przeszło do historii pod nazwą aksamitnego rozwodu. Prezydentem nowego państwa słowackiego został Michal Kovacs.
 

Rozpad Jugosławii i konflikty na terenie byłej Jugosławii

Jugosławia rządzona przez charyzmatycznego Titę posiadała status socjalistycznej republiki związkowej, w której skład wchodziło 6 republik (Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Serbia i Macedonia) oraz dwa obszary autonomiczne (Wojwodina i Kosowo). Od lat 80’ na terenie państwa w siłę zaczęły urastać spory na tle narodowościowym. Powszechnie znienawidzoną nacją byli Serbowie, którzy stanowili trzon korpusu oficerskiego i politycznego. W 1987 r. nowym przewodniczącym państwa został Slobodan Milosevic. W 1991 r. doszło do rozkładu Jugosławii i ogłoszenia niepodległości przez kolejne kraje bałkańskie.
 

Konflikty w Chorwacji i Słowenii

Te dwa kraje już w 1990 r. wyraziły chęć wystąpienia z federacji. W wyniku przeprowadzonych referendów ogłosiły niepodległość 25 czerwca 1991 r. Na wieść o tym Serbowie przeprowadzili nieudaną ofensywę przeciwko Słowenii. Po rychłej klęsce siły skierowano przeciwko Chorwacji. W tym samym czasie na terenie tego kraju doszło do secesji - Serbowie zamieszkujący w Chorwacji ogłosili niepodległość istotnej części macierzystego państwa - Krainy. Siły młodego kraju musiały ulec podziałowi i walczyć na dwóch frontach. Chorwacja jednak utrzymała niezależność i do 1995 r. odbiła wszystkie swoje terytoria. W tym samym czasie niepodległość ogłosiła również Macedonia.
 

Konflikty w Bośni i Hercegowinie

Bośnia i Hercegowina była niejednolitym etnicznie państwem, który jako kolejny ogłosił swą niepodległość. Szybko powstały tam jednak trzy państwa: serbskie, chorwackie i muzułmańskie. Od marca 1992 do 1995 r. nieprzerywalnie trwały krwawe walki, którym nie potrafiły zaradzić organizacje międzynarodowe (Unia Europejska, KBWE etc.) Na terenie młodego kraju dochodziło do czystek etnicznych, co uznawane jest za największą zbrodnię ludobójstwa w Europie po II wojnie światowej. W 1994 r. do wojny wmieszało się NATO. Bombardując serbskie cele wojskowe doprowadziło do zwolnienia kursu przez ten kraj. W 1995 r. doszło do porozumienia w Dayton (potwierdzonego porozumieniem w Paryżu), w którym Bośnia i Hercegowina została podzielona na cześć serbską i chorwacko-muzułmańską. Na terenie tegoż kraju do dziś stacjonują siły porządkowe SFOR.
 

Konflikty w Kosowie

Kosowo jest historyczną krainą serbską. Wiąże się z nią m.in. bolesne doświadczenie utraty niepodległości na rzecz Turcji w 1389 r. po tzw. bitwie na kosowym polu. Po zajęciu tegoż obszaru przez Imperium Osmańskie, najeźdźcy zaczęli prowadzić tam politykę osadnictwa. W ten sposób obszar ten szybko został zdominowany przez Albańczyków. W związku z tłamszeniem dążeń separatystycznych w 1996 r. powstała Wyzwoleńcza Armia Kosowa. Szybko wybuchła wojna, która przerodziła się w serię masowych pogromów dokonywanych przez obie strony. Aby powstrzymać konflikt znów interweniowało NATO dokonując nalotów powietrznych na wojskowe instalacje Serbii. W czerwcu 1999 r. do Kosowa wkroczyły regularne siły KFOR. W związku z niespotykanym dotąd rozlewem krwi w 1993 r. powstał Trybunał ds. byłej Jugosławii w Hadze zajmujący się osądzaniem zbrodniarzy wojennych. Popularną sprawą stało się poszukiwanie chorwackiego generała, a zarazem bohatera narodowego Ante Gotoviny. Od jego wydania (współpracy z Trybunałem) Unia Europejska uzależniła wstąpienie Chorwacji w jej szeregi. Nieoczekiwanym wydarzeniem było ogłoszenie przez Kosowo niepodległości 17 lutego 2008 r. Młode państwo jak do tej pory zostało uznane jedynie przez część podmiotów prawa międzynarodowego. Ten śmiały ruch zaognił jednak sytuację w Serbii i spowodował falę protestów.

 
Wszelkie prawa zastrzeżone © EduGlob ul.Okulickiego 8/8 03-984 Warszawa